دستاوردهای زنان افغان در ورزش؛ مسیر دشوار تا افتخار
زنان افغانستان در طول تاریخ با موانع بیشماری در راه مشارکت اجتماعی و فرهنگی مواجه بودهاند. با این حال، طی دو دهه گذشته شماری از آنان توانستهاند در میدانهای رقابتی بدرخشند و نام کشورشان را در سطوح داخلی و جهانی مطرح کنند. این نوشتار به بررسی چالشها، مسیر پیشرفت و موفقیتهای زنان افغان در یکی از عرصههای کمتر دیدهشده اما پراهمیت میپردازد؛ عرصهای که آنان از طریق آن صدای خود را به دنیا رساندهاند.
در سالهای قبل از تسلط طالبان، بهویژه اواخر دهه شصت و هفتاد میلادی، برخی دختران در فعالیتهای بدنی و گروهی مدارس شرکت داشتند. اما پس از قدرتگیری طالبان در سال ۱۹۹۶، تمام مشارکتهای عمومی زنان، از جمله فعالیتهای مرتبط با تحرک جسمی، متوقف شد. تنها پس از سقوط این گروه در سال ۲۰۰۱، فرصتهای تازهای برای بازگشت دختران به این حوزه فراهم آمد.
با حمایت سازمانهای داخلی و بینالمللی، زنان افغان توانستند در رشتههایی مانند تکواندو، جودو، دوچرخهسواری و فوتبال حضور پیدا کنند. حضور آنان در مسابقات و اردوهای تمرینی، نخستین گامهای اعتمادبهنفس و کسب تجربه در میدانهای رقابتی بود.
رکسانه محبوب، نخستین زن افغان که در رشته بوکس به رقابتهای آسیایی راه یافت.
فرزانه سروری، چهرهای شناختهشده در تکواندو که با مدالهای متعدد منطقهای، به الگو تبدیل شد.
شکیلا، قهرمان دوچرخهسواری که با وجود تهدیدهای امنیتی، به نماد مقاومت زنان بدل شد.
تیم ملی بانوان فوتبال افغانستان که نام آن فراتر از ورزش، به نشانه امید و ایستادگی تبدیل شد.
موانعی چون تهدیدات گروههای افراطی، مخالفتهای خانوادگی، نبود زیرساختها و نبود حمایت مالی کافی از جمله مشکلاتی هستند که دختران افغان با آن روبهرو شدهاند. بسیاری از این زنان در شرایطی تمرین میکردند که حتی از پوشش ایمن، مربی تخصصی یا امکانات ابتدایی برخوردار نبودند.
برای زنان افغانستان، فعالیت بدنی تنها حرکات فیزیکی نیست. این میدان به محلی برای بازیابی اعتمادبهنفس، اثبات تواناییها و مبارزه علیه تصویر کلیشهای جامعه از زن افغان تبدیل شده است. زنانی که به این فضا وارد شدند، به تدریج به سخنگوی نسل خود و نماد امید برای دختران جوانتر بدل گشتند.
با بازگشت طالبان در سال ۲۰۲۱، بسیاری از دختران مجبور به ترک کشور شدند. اما تمرینات و فعالیتهایشان در کشورهای اروپایی مانند آلمان، فرانسه، هلند و کانادا ادامه یافت. در اردوگاههای پناهندگان یا باشگاههای مهاجرین، این زنان با همان انگیزه پیشین در تلاش برای حفظ آمادگی جسمانی و روحی هستند.
رسانههای اجتماعی نقش بیبدیلی در معرفی چهرههای زن فعال ایفا کردهاند. تصاویری از دختران افغان با لباسهای تمرینی، در کنار هشتگهایی همچون #AfghanGirlsCan، نه تنها جهانیان را آگاه ساخت، بلکه حمایت بسیاری از نهادهای حقوق بشری را بهدنبال داشت.
با وجود بازگشت محدودیتها، نسل جوان همچنان در تلاش است. چه در داخل کشور، چه در تبعید، تمرین و تلاش ادامه دارد. این واقعیت را نمیتوان انکار کرد که طالبان در پی حذف زنان از این عرصه هستند، اما تاریخ نشان داده که صدای زنان خاموشنشدنی است.
دستاوردهای زنان افغان در این حوزه، فراتر از مدال و مقام، نشانههایی از مقاومت، اراده و امید هستند. اگرچه مسیرشان پر از مانع بوده، اما آنان با شجاعت راه را برای نسل بعدی هموار کردهاند. چنین زنانی امروز نهتنها قهرمان، بلکه بخشی از هویت نوین افغانستاناند.
پس از تسلط مجدد طالبان، این گروه سلسلهای از فرمانها را برای محدود کردن فعالیتهای زنان در عرصه عمومی صادر کرد که یکی از آنها ممنوعیت کامل ورزش زنان بود. این اقدام با توجیه تفسیری محدود از شریعت اسلامی و هنجارهای فرهنگی صورت گرفت، که ورزش عمومی زنان را نامناسب میدانست. این سیاست واپسگرایانه نه تنها حق ابراز وجود را از زنان گرفت، بلکه سالها پیشرفت در زمینه مشارکت زنان در ورزش را از بین برد.
با وجود سرکوب در داخل افغانستان، بسیاری از زنان ورزشکار افغان که پس از روی کار آمدن طالبان از کشور گریخته بودند، فعالیتهای ورزشی خود را در خارج ادامه دادند. این زنان هم ورزشکار و هم سفیرانی نمادین برای آزادی هستند و اغلب تحت عنوان تیمهای پناهندگان یا نمایندگان افغانستان در تبعید ظاهر میشوند.
کیمیا یوسفی یکی از چهرههای برجسته ورزشی افغانستان است که در المپیک ۲۰۲۴ پاریس شرکت کرد. او در استرالیا اقامت دارد و پرچم افغانستان را با افتخار حمل کرد و اعلام کرد که برای میلیونها زن ساکت در افغانستان میدود. حضور او در المپیک، با پوشش اسلامی و در شرایط سخت، نه فقط یک عملکرد ورزشی بلکه یک اقدام سیاسی و اعتراضی بود.
خواهران هاشمی پس از سکونت در اروپا در مسابقات بینالمللی شرکت کردند. فریبا در بازیهای آسیایی ۲۰۲۳ در هانگژو چین، نماینده افغانستان بود. این دو خواهر علاوه بر مهارت ورزشی خود، برای حقوق زنان افغان نیز فعالانه مبارزه کردهاند و از سیاستهای طالبان به شدت انتقاد کردهاند.
منیژه تلاش، عضو تیم پناهندگان در المپیک ۲۰۲۴ پاریس، با پوشیدن شنلی که روی آن نوشته بود «زنان افغان را آزاد کنید» توجه جهانیان را جلب کرد. اگرچه به دلیل نقض مقررات پوشش المپیک رد صلاحیت شد، اما از اقدام خود پشیمان نشد و اعلام کرد که هدفش رساندن صدای زنان افغان به جهان بوده است.
دستاوردهای این زنان فراتر از مدال و رکورد است. آنها نشان میدهند که زنان افغان قربانیان خاموش نیستند بلکه عاملان تغییر، ایستادگی و امید هستند. آنها با ایستادگی خود، روایت طالبان را به چالش کشیده و الهامبخش دختران آینده برای رویاپردازی فراتر از محدودیتها شدهاند.
نهادهای بینالمللی مانند کمیته بینالمللی المپیک (IOC) و سازمانهای حقوق بشری از زنان ورزشکار افغان حمایت کردهاند. بورسیهها، برنامههای پناهندگی و فرصتهای تمرین در کشورهای میزبان فراهم شده است تا این زنان از دنیای ورزش جدا نشوند و دستاوردهایشان همچنان منعکسکننده بیعدالتیهای جنسیتی در افغانستان باشد.
داستان زنان ورزشکار افغان در مواجهه با رژیم سرکوبگر طالبان، داستانی است از مقاومت، شجاعت و امیدی پایانناپذیر. آنها چه در پیستهای المپیک، چه در خیابانهای کشورهای بیگانه یا صحنههای رقص، فقط ورزش نمیکنند؛ بلکه برای آزادی میجنگند. موفقیت آنها نه تنها در برابر محدودیتهای طالبان ایستادگی کرده، بلکه موجب گفتوگوهای جهانی درباره حقوق زنان و قدرت ورزش بهعنوان ابزار تغییر اجتماعی شده است.
Leave a Reply