در سالهای اخیر، موج گستردهای از اخراج مهاجران افغانستانی از کشورهای همسایه بهویژه ایران و پاکستان شکل گرفته است. این اخراجها نهتنها در سکوت و بیعملی نهادهای حقوق بشری، بلکه گاه با هماهنگی ضمنی حکومت طالبان صورت میگیرد. پشت پرده این سیاستها را باید در چند سطح تحلیل کرد:
- فشار داخلی: ایران و پاکستان هر دو با بحران اقتصادی، بیکاری و نارضایتی اجتماعی روبرو هستند. اخراج مهاجران به عنوان راهی برای انحراف افکار عمومی و کاهش فشار بر دولتها مورد استفاده قرار میگیرد.
- کنترل امنیتی: دستگاههای امنیتی این کشورها، حضور مهاجران افغانستانی را (چه واقعی چه ساختگی) تهدیدی برای امنیت داخلی میدانند، بهویژه پس از افزایش فعالیت گروههای افراطی.
- سیاست چانهزنی منطقهای: با اخراج گروهی مهاجران، ایران و پاکستان از طالبان امتیاز میگیرند و در عین حال، پیامهایی به غرب درباره بیپناهی مردم افغانستان ارسال میکنند تا از فشار تحریمها بکاهند.
- پذیرش ضمنی: طالبان تا کنون هیچ واکنش قاطع و رسمی نسبت به موج اخراجها نشان ندادهاند. این سکوت، نشانهای از پذیرش یا حتی همکاری پشتپرده تلقی میشود.
- ابزارسازی از مهاجران: بازگشت مهاجران میتواند برای طالبان ابزاری جهت استفاده داخلی (نمایش «وطندوستی») و تبلیغات جهانی (نمایش ناکارآمدی کشورهای همسایه) باشد.
- نبود اسناد قانونی: بسیاری از مهاجران مدارک اقامت، پرونده پناهندگی یا کار دارند، اما در روندی سیاسی از کشور اخراج میشوند.
- بیخانمانی و بیپناهی: پس از اخراج، مهاجران بدون سرپناه، غذا و خدمات انسانی در مرزها رها میشوند، گاه در مناطق ناامن یا مینگذاریشده.
متأسفانه، سازمان ملل و نهادهای حقوق بشری، واکنش جدی و موثری نسبت به این بحران انسانی نداشتهاند. بیتفاوتی یا سکوت این نهادها، عملاً به تشدید بحران کمک کرده است.
اخراج گسترده پناهجویان افغانستانی نه تنها یک بحران انسانی، بلکه بخشی از بازی سیاسی پیچیده در سطح منطقه است. تا زمانی که حکومت طالبان، کشورهای همسایه و جامعه جهانی به مسوولیتهای خود در قبال این جمعیت بزرگ آواره عمل نکنند، نهتنها بحران حل نمیشود، بلکه امکان بروز فاجعهای بزرگ در مرزهای افغانستان بسیار محتمل خواهد بود.
پیشنهاد: تشکیل یک هیأت حقیقتیاب بینالمللی، اعمال فشار از سوی نهادهای حقوق بشری بر ایران و پاکستان، و حمایت عملی از سازمانهای مردمنهاد فعال در مرزهای افغانستان، از گامهای اولیه برای کاهش شدت این بحران است.
Leave a Reply