پس از بازگشت طالبان به قدرت در افغانستان در اوت ۲۰۲۱، یکی از نخستین و شدیدترین پیامدهای سیاسی و اجتماعی، محدودسازی حضور زنان در عرصههای عمومی بود. درحالیکه طالبان در توافقنامههای اولیه با جامعه جهانی وعده حفظ حقوق زنان “در چارچوب شریعت اسلامی” را میداد، واقعیت میدانی چیز دیگری نشان داد.
طالبان با تکیه بر تفسیر سنتی، مردسالارانه و محدود از فقه حنفی، زن را عمدتاً در نقش همسر و مادر در خانه میبینند. در این نگاه:
- زن باید در خانه بماند و وظیفه اصلیاش تربیت فرزندان و اطاعت از شوهر است.
- حضور زن در اجتماع تنها با محرم ممکن است.
- آموزش، اشتغال و فعالیت اجتماعی زنان در صورت “فسادزا بودن” ممنوع است.
این تفسیر نه تنها با دیدگاههای اسلامی متکثر در جهان اسلام مغایرت دارد، بلکه با عرف و تاریخ افغانستان نیز در تضاد است، چراکه زنان در دورههای مختلف این کشور، از مدرسه تا پارلمان نقش ایفا کردهاند.
پس از تسلط مجدد طالبان، مجموعهای از فرامین و سیاستهای محدودکننده علیه زنان صادر شد. مهمترین آنها عبارتاند از:
- تعطیلی مکاتب دخترانه بالاتر از کلاس ششم
- منع ورود دختران به دانشگاهها (از دسامبر ۲۰۲۲)
- ممنوعیت کار زنان در ادارههای دولتی و بیشتر نهادهای خصوصی
- محدودیت شدید بر رفتوآمد زنان بدون محرم
- منع ورود زنان به پارکها، باشگاهها، حمامهای عمومی و حتی رستورانهای خانوادگی در برخی ولایات
- تحمیل پوشش کامل (چادری یا برقع) در مکانهای عمومی
این اقدامات بهتدریج نهفقط حضور زنان در فضای عمومی، بلکه هویت اجتماعی و فردی آنان را نیز هدف قرار داده است.
برخلاف برخی گروههای اسلامگرا در منطقه مانند اخوانالمسلمین یا حتی داعش که از زنان در برخی سطوح استفاده میکنند، طالبان هیچ زنی را در هیچ پُست دولتی، حکومتی یا مذهبی منصوب نکردهاند.
در ساختار رسمی طالبان:
- هیچ وزیر زن وجود ندارد.
- هیچ قاضی یا والی زن تعیین نشده.
- حتی در نهادهایی مانند وزارت امر به معروف و نهی از منکر، زنان تنها در حد نیروهای تفکیک جنسیتی برای تذکر به زنان دیگر استفاده میشوند.
سازمان ملل، یونیسف، اتحادیه اروپا، و کشورهای غربی بارها رفتار طالبان با زنان را محکوم کردهاند. برخی از پیامدهای بینالمللی عبارتاند از:
- تعلیق کمکهای بینالمللی
- قطع برنامههای توسعهای در حوزه آموزش و سلامت
- افزایش فشارهای دیپلماتیک بر طالبان برای بازگشایی مکاتب دخترانه
اما طالبان همواره با توجیه “اجرای شریعت” در برابر این فشارها مقاومت کردهاند.
با وجود فضای سرکوب، زنان افغانستان خاموش نماندهاند. دهها مورد از تظاهرات خودجوش و علنی زنان در کابل، هرات، بلخ، ننگرهار و سایر ولایتها ثبت شده است. زنان با شعارهایی مانند:
«نان، کار، آزادی»
«مکتب حق ماست»
«زن مساوی انسان»
در برابر تهدید، بازداشت، شکنجه و حتی ناپدیدشدن مقاومت کردهاند. برخی از این فعالان زن اکنون در خارج از کشور به فعالیت خود ادامه میدهند، اما هستهی مقاومتی در داخل افغانستان همچنان فعال است.
حذف گسترده زنان از اجتماع، آثار فاجعهباری دارد:
- افزایش فقر و وابستگی اقتصادی خانوادهها
- افزایش ازدواجهای اجباری و زودهنگام
- افزایش فشارهای روانی، افسردگی و خودکشی در میان دختران جوان
- خسارت جدی به نظام آموزشی و آینده نیروی انسانی افغانستان
بر اساس گزارش بانک جهانی، مشارکت زنان در نیروی کار از ۲۲٪ به کمتر از ۶٪ کاهش یافته و این میتواند آینده اقتصادی کشور را تضعیف کند.
Leave a Reply