پس از بازگشت طالبان به قدرت در افغانستان در سال ۲۰۲۱، نگرانیهای گستردهای در مورد نحوه مدیریت منابع عمومی و کمکهای بینالمللی بهوجود آمد. این مقاله به بررسی سوءاستفاده از قدرت در ساختار حکومتی طالبان، با تمرکز ویژه بر نظام بهداشت و دریافت و توزیع کمکهای مالی، میپردازد. با استفاده از گزارشهای سازمانهای بینالمللی، تحلیلهای ثانویه و دادههای منتشرشده در رسانهها و شبکههای اجتماعی، این پژوهش نشان میدهد که نبود شفافیت، ضعف نهادهای نظارتی، و تمرکز قدرت، زمینهساز فساد و سوءاستفاده در بخش بهداشت شده است. نتایج این تحقیق بیانگر آن است که این وضعیت تأثیرات منفی مستقیمی بر دسترسی مردم به خدمات درمانی و شاخصهای سلامت عمومی داشته است.
پس از نشر گزارش تلویزیون آمو درباره «یورش» استخبارات طالبان به خانه وزیر صحت عامه و بازداشت شماری از مقامهای بلندپایهی این وزارت به اتهام «فساد اداری»، اکنون سخنگوی وزارت صحت عامهی طالبان در یادداشتهایی در اکس گفته که «گاهی» برای «افزایش شفافیت» و برای تحقیق درمورد «تخطیهای احتمالی» شماری از کارمندان «نهادهای دولتی» در همکاری با مسولان نهادهایشان برای تحقیق بیشتر بازداشت میشوند.
شرافت زمان عمار، سخنگوی وزارت صحت طالبان افزوده که برای شفافیت در «صورت بروز تخطی»، کارمندان برای بررسی مورد تحقیق و «محدودیت موقت» قرار میگیرند.
به گفته وی، اگر در روند تحقیق «کارمندان بازداشت شده» مجرم شناخته شوند بر بنیاد «قوانین شرعی» محکوم خواهند شد.
افغانستان طی دهههای اخیر با چالشهای متعدد سیاسی، اقتصادی و امنیتی مواجه بوده است. بازگشت طالبان به قدرت در پی سقوط کابل ۲۰۲۱ نقطه عطفی در تاریخ معاصر این کشور محسوب میشود. این تحول نهتنها ساختار سیاسی را تغییر داد، بلکه بر تمامی بخشهای حیاتی از جمله نظام بهداشت تأثیر عمیقی گذاشت.
در حالی که جامعه جهانی تلاش کرده است تا از طریق کمکهای بشردوستانه، بحران انسانی در افغانستان را کاهش دهد، نگرانیهایی درباره سوءاستفاده از این منابع توسط طالبان مطرح شده است. این مقاله با هدف تحلیل این پدیده، به بررسی ابعاد مختلف سوءاستفاده از قدرت در حوزه بهداشت میپردازد.
برای تحلیل سوءاستفاده از قدرت، میتوان از نظریههای مرتبط با فساد اداری و حکمرانی ضعیف استفاده کرد. بر اساس نظریه «حکمرانی ناکارآمد»، در نظامهایی که فاقد شفافیت و پاسخگویی هستند، احتمال سوءاستفاده از منابع عمومی افزایش مییابد
همچنین، مفهوم «اقتصاد رانتیر» نیز در این زمینه قابل استفاده است؛ به این معنا که گروههای حاکم از منابع خارجی (مانند کمکهای بینالمللی) برای تثبیت قدرت خود بهرهبرداری میکنند، بدون آنکه پاسخگوی عملکرد خود باشند
این پژوهش از روش کیفی و تحلیل اسنادی استفاده میکند. دادهها از منابع زیر جمعآوری شدهاند
گزارشهای سازمانهای بینالمللی مانند
سازمان جهانی بهداشت
برنامه توسعه سازمان ملل متحد
بانک جهانی
تحلیل رسانههای معتبر بینالمللی
محتوای منتشرشده در شبکههای اجتماعی توسط کاربران افغان و خبرنگاران مستقل
یافتهها
نبود شفافیت و پاسخگویی
یکی از مهمترین یافتههای این پژوهش، نبود سازوکارهای شفاف برای مدیریت منابع در نظام طالبان است. برخلاف داین مسئله باعث شده است کهدولتهای مبتنی بر نهادهای دموکراتیک، طالبان فاقد سیستمهای حسابرسی مستقل هستند.
جریان مالی کمکها قابل ردیابی نباشد
نظارت بر هزینهکرد منابع محدود شود
امکان فساد افزایش یابد
سوءاستفاده از کمکهای بهداشتی
دخالت در تخصیص منابع – منابع به مناطق یا گروههای خاص هدایت میشوند
استخدام سیاسی- انتصاب افراد غیرمتخصص اما وفادار
اخذ هزینههای غیررسمی – دریافت مالیات یا سهم از پروژهها
شواهد نشان میدهد که طالبان در مواردی از این کمکها سوءاستفاده کردهاند
تضعیف نیروی انسانی در بخش بهداشت
کاهش امنیت شغلی
محدودیتهای اجتماعی، بهویژه برای زن
عدم پرداخت منظم حقوق
پس از ۲۰۲۱، تعداد زیادی از پزشکان و کادر درمانی کشور را ترک کردند. این مسئله به دلایل زیر تشدید شد
این شرایط منجر به کاهش کیفیت خدمات درمانی شده است
فساد و اقتصاد غیررسمی
گزارشها نشان میدهد که داروها و تجهیزات پزشکی که از طریق کمکهای بینالمللی تأمین شدهاند، در بازار سیاه به فروش میرسند. این موضوع نشانهای از شکلگیری اقتصاد غیررسمی در بخش بهداشت است
تأثیرات اجتماعی و بهداشتی
سوءاستفاده از منابع بهداشتی پیامدهای گستردهای داشته است:
افزایش نرخ مرگومیر
کاهش دسترسی به خدمات درمانی
گسترش بیماریهای قابل پیشگیری
افزایش نابرابری در دسترسی به خدمات
یافتههای این پژوهش نشان میدهد که سوءاستفاده از قدرت در نظام طالبان، نتیجه ترکیبی از عوامل ساختاری و سیاسی است. نبود نهادهای نظارتی، تمرکز قدرت، و استفاده ابزاری از کمکهای بینالمللی، زمینهساز این وضعیت شدهاند.
در این میان، جامعه جهانی نیز با چالش مواجه است. از یکسو، قطع کمکها میتواند بحران انسانی را تشدید کند؛ از سوی دیگر، ادامه کمکها بدون نظارت کافی ممکن است به تقویت ساختارهای فاسد منجر شود.
این مقاله نشان داد که سوءاستفاده از قدرت در ساختار طالبان، بهویژه در حوزه بهداشت، یک مسئله جدی و چندبُعدی است. نبود شفافیت، فساد اداری، و دخالت سیاسی در مدیریت منابع، باعث شده است که حتی کمکهای بشردوستانه نیز بهطور کامل به دست نیازمندان نرسد.
برای بهبود این وضعیت، پیشنهاد میشود
تقویت نظارت بینالمللی بر کمکها
حمایت از سازمانهای مستقل
ایجاد مکانیزمهای شفاف برای توزیع منابع
فشار دیپلماتیک برای اصلاح ساختارها
بررسی ۴ سال شلاقزدن بیش از ۱۲۰۰ تن به شمول ۲۰۰ زنقتل بهمثابه ابزار کنترلبی کفایتی طالبان در مورد بحران مهاجران بازگشتیعفو عمومی هبتالله؛ واقعیت یا تله؟سیاست یک بام و دو هوای طالبان در مورد زنان
Leave a Reply