محمداعظم خان یکی دیگر از پسران دوستمحمد خان بود که پس از مرگ برادرش محمدافضل خان در سال ۱۸۶۷، بهعنوان امیر افغانستان برگزیده شد. حکومت او تنها یک سال به طول انجامید و در سال ۱۸۶۸ با بازگشت شیرعلی خان به قدرت پایان یافت.
پس از مرگ محمدافضل خان، محمداعظم خان که در آن زمان در کابل حضور داشت، با حمایت برخی قبایل شمالی و درباریان وفادار به خاندان بارکزایی، قدرت را در دست گرفت. او حکومت را در شرایط بحرانی و پرتنش تحویل گرفت، در حالی که خطر بازگشت شیرعلی خان از شمالشرق کشور بهوضوح در پیش بود.
دولت محمداعظم خان با مشکلات جدی از جمله بیثباتی سیاسی، کمبود منابع مالی، شورشهای پراکنده و رقابتهای درونخاندانی مواجه بود. تلاش او برای تثبیت قدرت به دلیل عدم انسجام اداری و حمایت محدود مردمی ناکام ماند.
در سال ۱۸۶۸، شیرعلی خان با نیرویی منسجمتر از شمال به سوی کابل حرکت کرد. بسیاری از فرماندهان محلی که قبلاً به اعظم خان وفادار بودند، به او پشت کردند. در نتیجه، بدون نبرد جدی، محمداعظم خان پایتخت را ترک گفت و به سوی ایران فرار کرد. او چندی بعد در تبعید درگذشت.
گرچه محمداعظم خان نتوانست حکومت خود را تثبیت کند، اما دوره کوتاه او نماد واپسین تلاش جناح مخالف شیرعلی خان برای حفظ قدرت در ساختار دودمان بارکزایی بود. سلطنت او بیشتر بهعنوان دورهای گذرا و نشانهای از بحران جانشینی در حافظه تاریخی افغانستان باقی مانده است.
– Gregorian, Vartan. The Emergence of Modern Afghanistan
– Noelle, Christine. State and Tribe in Nineteenth-Century Afghanistan
– Encyclopædia Iranica, Entry on “Azam Khan”
Leave a Reply