احمدشاه درانی، که با نام احمدشاه بابا نیز شناخته میشود، بنیانگذار سلسله درانی و نخستین پادشاه افغانستان نوین بود. او در سال ۱۷۴۷ میلادی پس از ترور نادرشاه افشار، در قندهار توسط شورای قبایل پشتون بهعنوان پادشاه انتخاب شد. حکومت وی از سال ۱۷۴۷ تا ۱۷۷۲ میلادی ادامه یافت و دورهای از گسترش ارضی، وحدت سیاسی و قدرت نظامی برای منطقه افغانستان بهوجود آمد.
احمدشاه درانی در حوالی سال ۱۷۲۲ میلادی در ملتان یا هرات متولد شد و از قوم ابدالی بود. وی در جوانی وارد خدمت نادرشاه افشار شد و بهخاطر شجاعت و تواناییهای نظامیاش، به درجات بالا در ارتش افشار رسید. پس از مرگ نادرشاه در سال ۱۷۴۷، احمدشاه با حمایت سران قبایل پشتون، بهویژه طایفه سدوزایی، بهعنوان پادشاه انتخاب شد.
احمدشاه درانی توانست در مدت کوتاهی امپراتوری گستردهای را بنیان بگذارد که از شرق ایران تا شمال هند و از دریای عمان تا رود آمو امتداد داشت. او با لشکرکشیهای مکرر به هند، مخصوصاً نبرد معروف پانیپت در سال ۱۷۶۱ میلادی، بهعنوان یکی از قدرتمندترین پادشاهان مسلمان قرن هجدهم شناخته شد. این نبرد موجب تضعیف سلطه مراتهها در هند شد و احمدشاه موقعیت خود را در منطقه تثبیت کرد.
احمدشاه درانی نهتنها یک رهبر نظامی موفق، بلکه بنیانگذار نخستین ساختار دولتی در افغانستان محسوب میشود. او تلاش کرد نظام اداری مرکزی، مالیاتگیری و ارتش منظم را پایهگذاری کند. با اینکه بسیاری از سیاستهایش بر پایه روابط قبیلهای بود، اما تلاش کرد وحدت ملی و انسجام جغرافیایی را در سرزمینی پراکنده و چندقومیتی پیریزی کند.
احمدشاه در سال ۱۷۷۲ میلادی در قندهار درگذشت و آرامگاه او هنوز هم در این شهر پابرجاست. او نهتنها در تاریخ افغانستان، بلکه در تاریخ منطقه جنوب آسیا، بهعنوان یک شخصیت برجسته شناخته میشود. عنوان «بابای ملت» که بسیاری از افغانها به او اطلاق میکنند، نشاندهنده احترام عمیق نسبت به نقش تاریخی او در تأسیس دولت افغانستان است.
احمدشاه درانی شخصیتی تاریخی با ویژگیهای برجسته سیاسی، نظامی و رهبری بود که توانست ملت پراکنده و درگیر در جنگهای قبیلهای را در قالب یک دولت متحد گرد آورد. حکومت او پایهگذار هویتی شد که امروز بهنام افغانستان شناخته میشود. بررسی زندگی و سیاستهای او برای درک شکلگیری ساختار دولت و چالشهای تاریخی کشور اهمیت فراوانی دارد.
Leave a Reply